Złocisty kolor, charakterystyczny zapach i powierzchnia przypominająca plaster miodu sprawiają, że świece z wosku pszczelego łatwo się wyróżniają. Wokół nich narosło jednak wiele opowieści. Mają oczyszczać powietrze, wytwarzać jony ujemne, usuwać kurz i pomagać alergikom. Część tych zapewnień brzmi atrakcyjnie, ale nie ma mocnego potwierdzenia w badaniach. Sam wosk ma za to kilka ciekawych właściwości, o których warto wiedzieć.
To nie są świece z miodu
W sieci często pojawia się określenie „świece z miodu pszczelego”, ale nie jest ono precyzyjne. Takie świece robi się z wosku pszczelego, a nie z miodu.
Wosk wytwarzają pszczoły i wykorzystują go do budowy plastrów. Po oczyszczeniu może być przetapiany i wlewany do form. Popularne są też świece zwijane z arkuszy węzy pszczelej. To właśnie one mają charakterystyczny wzór przypominający plaster.
Wosk pszczeli topi się dopiero przy około 62–65°C
Według danych Organizacji Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa (FAO) wosk pszczeli topi się zwykle w temperaturze około 62–65°C. Wcześniej staje się jednak miększy i bardziej plastyczny. Dzięki temu arkusze węzy pszczelej, czyli cienkiego wosku z wytłoczonym wzorem komórek plastra, można łatwo formować i zwijać wokół knota, tworząc charakterystyczne świece.
Naturalny wosk może mieć różne odcienie. Bywa jasnożółty, złocisty, a czasem znacznie ciemniejszy. Sam kolor nie przesądza więc o jakości świecy.
Skąd bierze się ten charakterystyczny zapach?
Wosk pszczeli zawiera wiele związków wpływających na jego aromat. W badaniu opublikowanym 4 czerwca 2021 roku w czasopiśmie „Molecules” naukowcy wykryli w próbkach wosku 20 lotnych związków. Dominowały wśród nich alkany.
W analizie sensorycznej zapach wosku określano jako charakterystycznie woskowy. Dlatego świeca z czystego wosku nie potrzebuje sztucznego aromatu, by mieć własny zapach.
Nie oznacza to jednak, że każda świeca będzie pachniała tak samo. Znaczenie mają pochodzenie wosku, sposób oczyszczania, przechowywanie i dodatki użyte przez producenta.
Czy świeca z wosku pszczelego naprawdę pali się dłużej?
Takie stwierdzenie często pojawia się w opisach produktów, ale sprawa nie jest aż tak prosta. Na czas spalania wpływa nie tylko rodzaj wosku.
Badanie opublikowane w 2023 roku w „Combustion and Flame” porównywało świece z parafiny, wosku pszczelego i sojowego. Naukowcy testowali również osiem rodzajów knotów. Okazało się, że knot ma bardzo duży wpływ na tempo spalania, wielkość płomienia i ilość roztopionego wosku.
Dlatego nie da się powiedzieć, że każda świeca z wosku pszczelego zawsze będzie paliła się dłużej od parafinowej. Dużo zależy od jej konstrukcji.
Największy mit? „Oczyszcza powietrze”
To jedna z najczęściej powtarzanych zalet świec z wosku pszczelego. Według popularnej teorii podczas spalania mają uwalniać jony ujemne, które przyciągają kurz, pyłki i inne zanieczyszczenia.
Problem w tym, że nie ma dobrych dowodów, że paląca się świeca z wosku pszczelego rzeczywiście oczyszcza w ten sposób powietrze w pomieszczeniu.
Utah State University Extension zwraca uwagę, że nie wykazano takiego działania świec pszczelich. Informacja o „naturalnym jonizatorze” jest więc raczej chwytem marketingowym niż dobrze udokumentowaną właściwością.
Kurz, pyłki i alergeny też nie znikają po zapaleniu świecy
Z tego samego powodu nie warto wierzyć w zapewnienia, że świeca z wosku usuwa alergeny albo pomaga osobom z alergią czy astmą.
Nie ma wystarczających dowodów, że samo palenie świecy przynosi taki efekt. Jeśli problemem są pyłki, kurz lub zła jakość powietrza, znacznie większe znaczenie mają wentylacja, sprzątanie i odpowiednia filtracja.
Świeca może być przyjemnym elementem wnętrza, ale nie powinna zastępować oczyszczacza powietrza.
Czy świece pszczele kopcą mniej?
Dobrze wykonana świeca z prawidłowo dobranym knotem może palić się spokojnie i wytwarzać niewiele widocznego dymu. Nie oznacza to jednak, że jej spalanie nie powoduje żadnych emisji.
Badanie opublikowane w 2021 roku w „Indoor Air” pokazało, że przy zaburzonym spalaniu świec może powstawać sadza i pył PM2,5. Znaczenie miały zarówno rodzaj wosku, jak i knot.
Najwięcej problemów pojawia się wtedy, gdy płomień mocno migocze i świeca kopci. Dlatego nie powinno się stawiać jej w przeciągu, przy wentylatorze ani bezpośrednio przy otwartym oknie.
Czy świeca z wosku pszczelego może pogorszyć jakość powietrza?
Samo stwierdzenie, że podczas spalania powstają cząstki i związki gazowe, nie oznacza jeszcze, że okazjonalne palenie jednej świecy powoduje wysokie stężenia zanieczyszczeń.
W badaniu opublikowanym 6 maja 2021 roku w „Environment International” naukowcy przeanalizowali 24 warianty świec – 20 zapachowych i 4 bezzapachowe. W większości modelowanych scenariuszy stężenia badanych substancji pozostawały znacznie poniżej przyjętych wartości referencyjnych.
To ważne rozróżnienie. Świeca z wosku pszczelego nie jest produktem całkowicie „bez emisji”, ale nie ma też podstaw, by przedstawiać samo jej zapalenie jako poważne zagrożenie.
Jak palić świecę, żeby mniej kopciła?
Najwięcej zależy od stabilnego płomienia. Gdy knot jest zbyt długi, a płomień zaczyna mocno drgać, może pojawić się sadza.
Świecę z wosku pszczelego najlepiej ustawić z dala od przeciągów. Knot warto przycinać zgodnie z zaleceniami producenta. Jeśli na jego końcu tworzy się duża, zwęglona końcówka, po zgaszeniu i ostygnięciu świecy dobrze jest ją usunąć.
Nie warto też palić wielu świec przez długi czas w małym, niewietrzonym pomieszczeniu. Po dłuższym paleniu dobrze jest je przewietrzyć.
Czy wosk pszczeli jest lepszy od parafiny?
To zależy od tego, czego oczekujesz. Świeca z czystego wosku pszczelego ma naturalny zapach, charakterystyczną barwę i jest produktem pochodzenia pszczelego. Nie potrzebuje dodatkowych substancji zapachowych, żeby mieć własny aromat. To dla wielu osób jej największa zaleta.
Nie ma natomiast podstaw, żeby przypisywać jej działanie lecznicze, oczyszczające powietrze czy szczególne korzyści dla alergików.
Jak rozpoznać dobrą świecę z wosku pszczelego?
Najważniejszy jest skład. Jeśli zależy Ci na czystym produkcie, szukaj oznaczenia „100 proc. wosku pszczelego”.
Warto też sprawdzić, czy producent dodaje parafinę, inne woski albo sztuczne substancje zapachowe. Znaczenie ma również knot, bo to od niego w dużej mierze zależy sposób spalania.
Sam kolor nie wystarczy do oceny jakości. Naturalny wosk może być jasny, żółty, złocisty albo ciemniejszy.
Za co naprawdę warto cenić świece z wosku pszczelego?
Świece z wosku pszczelego mają wystarczająco dużo prawdziwych zalet bez dopisywania im cudownych właściwości. Mają naturalny zapach, ciekawą barwę i są jednym z najbardziej charakterystycznych produktów powstających z surowców pszczelich.
Jeśli jednak w opisie produktu pojawia się zapewnienie, że świeca oczyszcza powietrze, usuwa alergeny albo działa jak naturalny jonizator, warto podejść do niego z dystansem. Tego typu właściwości nie zostały dobrze potwierdzone w badaniach.
Źródła
- Starowicz M., Hanus P., Lamparski G., Sawicki T., „Characterizing the Volatile and Sensory Profiles, and Sugar Content of Beeswax, Beebread, Bee Pollen, and Honey”, „Molecules”, 4 czerwca 2021.
- Furlong A.J., Haelssig J.B., Pegg M.J., „Impact of candle wicks and fuels on burning rate, flame shape, and melt pool diameter”, „Combustion and Flame”, 2023.
- Andersen C. i wsp., „Emissions of soot, PAHs, ultrafine particles, NOx, and other health relevant compounds from stressed burning of candles in indoor air”, „Indoor Air”, 2021.
- Salthammer T. i wsp., „Measurement and evaluation of gaseous and particulate emissions from burning scented and unscented candles”, „Environment International”, 2021.
- FAO, „Value-added products from beekeeping – Beeswax”.
- Utah State University Extension, „Processing and Using Beeswax”.
